مرکز مشاوره تخصصی 

Get Adobe Flash player

مردم گیاهشناسی (اتنوبوتانی)

اصطلاح «اتنوبوتانی» اولین بار در سال 1895 توسط گیاه شناس آمریکایی J.M. Harshberger ارائه گردید.

 قسمتی از علم گیاهشناسی که به مطالعه روابط بین گیاهان و مردم می­پردازد. به عبارت دیگر اتنوبوتانی مطالعه گیاهان بومی و کاربردی از جنبه های دارویی، خوراکی، ادویه­جات، ترشی­جات و غیره که برای اهالی ارزشمند است. از این رو این علم فقط مطالعه استفاده انسان از گیاهان نیست. بلکه اتنوبوتانی به مطالعه گیاهان در چهارچوب فرهنگی در جوامع خاص و زمینه های اکولوژیکی آنها می­پردازد (Voeks , 2017).

مردم گیاه شناسی پیشرفته (اتنوبوتانی مدرن) (Modern ethnobotany) یک رشته میان­رشته ای است که محققانی از مردم شناسی (anthropology)، گیاه شناسی (Botany)، باستان­شناسی (Archaeology)، جغرافیا (Geography)، پزشکی (edicineM) ، زبان شناسی (Linguistic) ، اقتصاد (Economy)، معماری چشم انداز (Landscape Architecture) و داروسازی (Pharmacology) را با هم جمع می کند.

با شروع قرن بیستم، حوزه اتنوبوتانی از جمع آوری خام داده ها به یک جهت گیری مجدد، بیشتر روش شناختی و مفهومی تغییر یافت. امروزه ، کارهای تحقیقاتی در زمینه اتنوبوتانی به مهارت های مختلفی زیر نیاز دارد:

  1. آموزش گیاه شناسی: برای شناسایی و حفظ نمونه های گیاهی (Plant specimens)
  2. 2-    آموزش انسان شناسی: برای درک مفاهیم فرهنگی پیرامون درک گیاهان
  3. 3-    آموزش زبانشناسی: برای بررسی اصطلاحات محلی و معناشناسی بومی.

اتنوبوتانی شاخه ای از اتنوبیولوژی (Ethnobiology)، مطالعه روابط متقابل گذشته و حال بین فرهنگهای انسانی و گیاهان ، حیوانات و ارگانیسمهای دیگر در محیط آنها در نظر گرفته می شود. مانند حوزه اصلی خود ، اتنوبوتانی ارتباط بین اعمال فرهنگی انسان و زیرشاخه های زیست شناسی را آشکار می کند. امروزه با دستکاری شدید بشر در طبیعت روز به روز به نابودی محیط زیست خود نزدیک می­شود.

مطالعات اتنوبوتانی در فضا و زمان، از تحقیقات باستانشناسی (Archaeological) در مورد نقش گیاهان در تمدن های باستان گرفته تا «مهندسی­زیستی» (Bioengineering) محصولات جدید، گسترده است. علاوه بر این، اتنوبوتانی محدود به جوامع غیرصنعتی یا غیرشهری نیست. در حقیقت ، سازگاری مشترک گیاهان و فرهنگ های انسانی در زمینه شهرنشینی و جهانی سازی در قرن بیستم و بیست­و­یکم تغییر کرده و شاید نیز تشدید شده باشد. با این حال ، فرهنگ های بومی و غیر غربی نقش مهمی در اتنوبوتانی بازی می کنند و در گذشته چنین تصور می­شد که آنها دانش بی ارزش زیست محیطی محلی بوده اند که طی قرن ها یا حتی هزاره ها با تعامل محیط زیست (زندگی) آنها به دست آمده است(https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Ethnobotany).

اتنومدیسین (Ethnomedicine) زیرمجموعه ای از انسان شناسی پزشکی است که به مطالعه داروهای سنتی می­پردازد. این مطالعات نه تنها در برگیرنده مطالبی است که در منابع قدیمی ذکر شده به عنوان مثال طب سنتی چینی، بلکه همچنین شامل تجربیاتی است که طی قرن ها از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است. در حالی که تمرکز مطالعات این قسمت از دانش پزشکی اغلب درک بومی و استفاده از داروهای سنتی است، این امر به عنوان محرک دیگری برای تحقیقات در کشف و توسعه دارو می باشد.

اتنوبوتانی و کشاورزی:

 کشاورزی ممکن است به عنوان انتخاب تحت تأثیر فرهنگ گیاهانی با ویژگیهای خاص ژنتیکی که مورد نظر انسانها برای ایجاد گیاهان اهلی یا محصولات است ، تعریف شود.

اتنوبوتانی از دو طریق به درک کشاورزی کمک می کند:

1. با آشکار کردن راه های ایجاد گیاهان تغییر یافته ژنتیکی برای اهداف انسانی.

2. با توصیف و توضیح روشهای مختلفی که می توان همین محصول را تولید کرد ، چه برای منافع اقتصادی ، میل به عملکرد پایدار ، و یا اهداف فرهنگی خاص دیگر.

امروزه متخصصین کشاورزی در پی اهلی کردن گیاهان بومی و تکثیر و پرورش آنها هستند. همچنین کاشت گیاهان وحشی در باغات و فضاهای سبز، رفته رفته متداول می­شود از جمله گیاهان اسانس­داری چون روزماری، آویشن

مردم­گیاهشناسی باستانی (Archaeoethnobotany)

 دیرین­مردم­گیاهشناسی (paleoethnobotany)

این نوع مطالعه ارتباط نزدیک با اتنوبوتانی دارد و بدون درک محیط زیست از محیط های مدرن بدون در نظر گرفتن تاریخچه محیط زیست که اغلب شامل مداخلات انسانی ماقبل تاریخ است دشوار است.

تاریخ اهلی سازی ذرت دانه غلات (که معمولاً “ذرت” نامیده می شود) مورد توجه خاص باستان شناسان است. برخی تصور می کنند این فرآیند از 7،500 تا 12،000 سال پیش آغاز شده است. شواهد ژنتیکی اخیر نشان می دهد که اهلی شدن ذرت 9000 سال پیش در مکزیک مرکزی ، شاید در ارتفاعات بین اوخاکا و جالیسکو اتفاق افتاده است. بقایای باستان شناسی لپه های ذرت اولیه که در غار Guila Naquitz در دره Oaxaca یافت شده است ، تقریباً 6،250 سال قدمت دارد. قدیمی ترین لپه از غارهای نزدیک Tehuacan ، Puebla ، تقریباً به 2750 سال قبل از میلاد مسیح تعلق دارد.

امروزه اهمیت اتنوبوتانی چند برابر است. مطالعه تولید مواد غذایی بومی و دانش دارویی محلی (local medicinal knowledge) ممکن است پیامدهای عملی برای توسعه کشاورزی پایدار (Sustainable agriculture) و کشف داروهای جدید داشته باشد. اتنوبوتانی همچنین آگاهی از ارتباط بین تنوع زیستی (Biodiversity) و تنوع فرهنگی (cultural diversity) و همچنین درک پیچیده از تأثیر متقابل (مفید و یا مخرب) گیاهان و انسان ها را به همراه داشته باشد.

Voeks R. 2017, Ethnobotany, Chapter March 2017, DOI: 10.1002/9781118786352.wbieg0300, Mode of Access: https://www.researchgate.net/publication/315383972

Ethnobotany, 2017, New World Encyclopedia Mode of Access: https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Ethnobotany

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *